ترموستات یخچال یا دماپای قطعه ای است که وظیفۀ کنترل و تنظیم دمای داخل یخچال را بر عهده دارد. زمانی که کمپرسور یخچال شروع به کار می کند، سیال مبرد در داخل اواپراتور شروع به گردش کرده، در نتیجه دمای درون یخچال کاهش می یابد. اما این کار تا چه زمانی باید صورت بگیرد؟ اینکه موتور یخچال تا چه زمانی کار کند و چه زمانی از کار بیفتد، دقیقاً کاری است که کنترلر آن را انجام می دهد. به زبان ساده این دستگاه ها قطعات مکانیکی ای هستند که وظیفۀ قطع و وصل جریان را در یخچال ها بر عهده دارند و با این عمل دمای محفظۀ یخچال را تنظیم می کنند. در این مقاله ترموستات یخچال چیست قصد داریم دربارۀ دماپا، کاربرد آن، انواع آن، نحوه عملکرد و تعویض ترموستات فریزر و علائم خرابی آن و چگونگی تعمیر آن صحبت کنیم.

آشنایی با ترموستات یخچال

انواع ترموستات یخچال

ترموستات یخچال که آن را با نام رله دما، دماپا یا کنترلر نیز می شناسند، قطعه ای مکانیکی است که پشت یخچال و نزدیک محفظۀ کمپرسور نصب می شود. این قطعه وظیفه دارد تا چگونگی عملکرد کمپرسور یا موتور یخچال را مدیریت نماید. دماپاها به صورت غیر مستقیم مسئول تنظیم دمای محفظۀ یخچال و ثابت نگه داشتن آن هستند و این کار را با روشن و خاموش کردن های پیاپی کمپرسور انجام می دهند. تمامی یخچال ها از یخچال های قدیمی گرفته تا سای بای سایدها و یخچال های صنعتی دارای سیستم تنظیم دما هستند. زمانی که یخچال شروع به کار می کند، سیکل تبریدی یخچال به راه افتاده دمای محفظه را تا مقدار تعیین شده پایین می آورد. پس از اینکه دمای مورد نظر حاصل شد، سیستم سرمایشی یخچال باید توانایی کنترل این دما را داشته باشد و دمای محفظه را پیوسته در همین مقدار تعیین شده نگه دارد. با هر بار باز و بسته شدن درب یخچال مقداری گرما وارد آن می شود. از طرفی دمای محیط نیز به هر ترتیب باعث بالا رفتن دمای محفظۀ داخلی می شود. در نتیجه در هرباری که دمای درون محفظه بالاتر از میزان تعیین شده بیاید، رله دما به کمپرسور دستور می دهد که مجدداً شروع به کار کند. زمانی که دمای مورد نظر دوباره حاصل شود، دماپا این بار فرمان به قطع جریان کمپرسور داده و چرخۀ سرمایشی را متوقف می کند. این تمام کاری است که کنترلر در یخچال ها انجام می دهد.

در یخچال های قدیمی تنظیم دمای یخچال به کمک پیچ تنظیم صورت می گرفت. اما امروزه برای تنظیم دما از نمایشگرهای دیجیتال استفاده می شود.


پیشنهاد می کنیم این مقاله را نیز بخوانید : یخچال فروشگاهی و انواع آن


آشنایی با انواع ترموستات های یخچال

آشنایی با ساز و کار دقیق دماپاها شاید خیلی لازم نباشد. اما دانستن برخی نکات دربارۀ آن ها به شما کمک می کند تا در صورت خرابی ترموستات یخچال فریزر بتوانید خیلی زود متوجه عیب و ایراد آن شوید و نسبت به تعویض و یا تعمیر آن اقدام کنید. اساس کار کلی دماپاها، قطع و وصل جریان کمپرسور است. اما همین کار ساده را به روش های متفاوتی می توان انجام داد. به همین خاطر در طراحی آن ها از دستور العمل های مختلفی برای قطع و وصل جریان استفاده می شود. به طور کلی کنترلر های امروزی به دو شکل دو قطبی یا الکتریکی طراحی می شوند. در ادامه توضیحاتی را دربارۀ نحوه عملکرد هرکدام از انواع ترموستات های ارائه داده ایم.

دماپاهای دو قطبی

ساده ترین نوع از انواع ترموستات های امروزی، به دو قطبی مشهورند. در طراحی رله دمای دو قطبی از دو فلز رسانا با ضریب انبساطی متفاوت استفاده می شود. به طوری که این دو فلز به یکدیگر چسبیده، در تماس با دمای محفظۀ درونی یخچال قرار می گیرند. تفاوت ضریب انبساط این دو فلز سبب می شود تا در زمان تغییر دما یکی از این دو سریع تر واکنش نشان دهد و مثلاً با بالا رفتن دما دچار انبساط شود. که در نتیجه کلید دماپا وصل شده، کمپرسور شروع به کار می کند. با شروع به کار کمپرسور دوباره دمای محفظۀ یخچال پایین می آید و فلز کنترلر این بار دچار انقباض می شود. که نتیجۀ این انقباض نیز قطع شدن جریان کمپرسور خواهد بود.

کنترلرهای دیجیتالی یا الکتریکی

بیشتر ترموستات های امروزی از انواع دیجیتالی یا الکتریکی هستند. در این دماپا ها از یک فلز نیمه هادی کمک گرفته می شود. فلزی که تحت تأثیر دماهای مختلف قدرت رسانایی متفاوتی داشته باشد. در کنار این فلز نیمه هادی از یک ریزپردازنده نیز در طراحی کنترلر های دیجیتال کمک گرفته می شود. این ریزپردازنده وظیفه دارد تا رابطۀ دمایی بین فلز نیمه هادی و دمای داخلی محفظه را به اطلاع شما برساند. همچنین این ریزپردازنده به نوعی رابط الکتریکی ترموستات و کمپرسور نیز به شمار می رود. به طوری که با بالا رفتن دمای یخچال دست به مقایسۀ دمای تنظیم شده و دمای محفظه می کند و سپس به کمپرسور یخچال دستور می دهد که شروع به کار کند. با تثبیت شدن دما نیز یک بار دیگر این رله دما است که دستور قطع جریان را صادر می کند.

چرا خرابی رله دما را باید جدی گرفت؟

یکی از مهم ترین مشکلات و رایج ترین آن ها که ممکن است به مرور برای یخچال فریزر تان پیش بیاید، خرابی ترموستات آن است. اگر با خرابی ترموستات روبرو شوید، مهم ترین کاری که باید بکنید، تعمیر و یا تعویض آن است. برای مثال اگر ترموستات دچار مشکل شده و کمپرسور یخچال به صورت مستمر کار کند، در درجۀ اول باعث پایین آمدن بیش از اندازۀ دمای یخچال می شود. که این عمل روی کیفیت محصولات غذایی داخل یخچال تأثیر نامناسبی می گذارد. از طرفی در مدار قرار گرفتن موتور کمپرسور به صورت مستمر می تواند باعث خرابی این قطعه و سوختن موتور یخچال نیز بشود که در این صورت خسارت بیشتری را برای شما به بار خواهد آورد. نقطۀ مقابل این اتفاق هم زمانی است که کنترلر دچار مشکل شده باشد و کمپرسور کلاً به کار نیفتد. در این حالت نیز طبیعتاً باید خیلی زود به سراغ تعمیر رله دما بروید. زیرا با کار نکردن موتور یخچال، دمای آن بالا رفته و مواد داخلش فاسد می شود.

علائم خرابی ترموستات یخچال چیست؟

حال سؤال اینجاست که چطور بفهمیم ترموستات یخچال فریزر دچار اشکال شده و نیاز به تعمیر یا تعویض دارد. برای این کار کافی است بعضی از علائم را دنبال کنید. در زیر به برخی از این علائم خرابی اشاره کرده ایم :

  • اگر احساس می کنید دمای محفظۀ درونی یخچال، دمای مد نظرتان نیست و عمل سرمایش به درستی در یخچال صورت نمی گیرد، می توانید به عملکرد صحیح ترموستات یخچال نیز شک کنید. زیرا با از کار افتادن رله دما (یا عملکرد غیرصحیح آن) کمپرسور در مواقع لازم شروع به کار نکرده و دمای محفظه فریزر بالا می رود.
  • اگر احساس می کنید موتور یا کمپرسور یخچال زیاد کار می کند و به صورت مداوم از بخش کمپرسور صدا می شنوید، احتمالاً رله دما از کار افتاده است.
  • شنیدن صدایی شبیه به کلیک از یخچال به صورت پیاپی نیز یکی دیگر از نشانه های خرابی کنترلر است. زمانی که دماپا فرمان قطع و وصل جریان را به کمپرسور ارسال می کند، صدایی شبیه کلیک شنیده می شود. اگر دماپا به نحو صحیحی عمل نکند، این صدای کلیلک می تواند به صورت مداوم و پیاپی شنیده شود. بدون اینکه موتور یا کمپرسور شروع به کار کند.
  • اگر کمپرسور یخچال را لمس کرده اید و احساس می کنید دمای آن زیادی پایین است، به این معناست که کمپرسور مدتی است کار نکرده و احتمالاً جریان برق به آن نمی رسد. که باز می تواند یکی از علائم خرابی ترموستات باشد.

راه های محافظت از سلامتی ترموستات یخچال

طبیعتاً هر عملی که باعث بالا رفتن بی جهت محفظۀ درونی یخچال شود، می تواند روی عملکرد دماپا اثر بگذارد و به مرور آن را ضعیف کرده و موجب خرابی اش شود. برای مثال با رعایت موارد زیر می توانید به عملکرد بهتر رله دما و همچنین سایر قطعات آن کمک کنید :

  • از باز کردن بی مورد درب یخچال خودداری کنید. باز و بسته کردن درب یخچال باعث می شود به خاطر اختلاف دمای بیرون و درون آن، انتقال حرارت صورت بگیرد و دمای یخچال بالا برود. که در نتیجه ترموستات فریزر وارد عمل شده، دستور به روشن شدن کمپرسور می دهد.
  • دمای محیط اطراف روی دمای درون یخچال نیز تأثیر می گذارد. پس در فصل های سرما و گرما لازم است محدوده دمایی مشخصی برای یخچال در نظر بگیرید. بهتر است مکان قرارگیری یخچال دمای متعادلی داشته باشد. مثلاً کنار گاز یا فر اصلاً مکان خوبی برای قرار دادن یخچال ها نیست.
  • از گذاشتن غذای گرم در داخل یخچال جداً خودداری کنید. این عمل علاوه بر اینکه روی کیفیت مواد غذایی اثر می گذارد، باعث بالا رفتن دمای درون یخچال نیز می شود. که در نتیجه رله دما باید برای تنظیم دما دوباره وارد عمل گردد.

نحوه تعویض ترموستات یخچال

رله دما از قطعات مهم یخچال های معمولی، ساید بای ساید یا صنعتی است. این قطعه ساختمان پیچیده ای ندارد اما از بخش های متفاوتی ساخته شده است که همین موضوع مسئلۀ تعمیر آن ها را سخت تر می کند. به همین خاطر بهتر است برای تعویض ترموستات یخچال یا تعمیر آن از یک تعمیرکار متخصص کمک بگیرد. تعویض نکردن به موقع ترموستات یخچال می تواند باعث صدمه دیدن کمپرسور یخچال، اواپراتور و حتی سوختن موتور آن شود. به علاوه که اگر به موقع خرابی ترموستات را تشخیص ندهید و اقدام به تعویضش نکنید، مواد غذایی موجود در یخچال نیز از سرما یا گرمای بیش از اندازه دچار خرابی وی فساد می شوند.

جمع بندی

ترموستات یخچال فریزر قطعه ای است که جهت تنظیم دمای درونی آن مورد استفاده قرار می گیرد. دماپا در حقیقت یک دستگاه رله دما است که به کمپرسور یخچال وصل شده، دستور قطع و وصل جریان را به کمپرسور ارسال می کند. نحوۀ عملکرد این دستگاه ها بر مبنای انتقال حرارت و سیستم انبساط و انقباض گاز آن است. زمانی که دمای یخچال را روی عدد مشخصی تنظیم می کنید، دماپا این وظیفه را دارد که دمای یخچال را روی این عدد ثابت نگه دارد. رله های امروزی اغلب از نوع دیجیتالی یا همان الکتریکی هستند. اگرچه از کنترلر های دو قطبی نیز همچنان استفاده می شود.

در صورت خرابی دماپا لازم است خیلی زود اقدام به تعویض و یا تعمیر آن بکنید. زیرا خرابی ترموستات می توان روی عملکرد موتور یخچال و سایر قطعات آن تأثیر گذاشته و خسارت های بیشتری را به بار بیاورد. برای مطلع شدن از سلامت رله دما باید علائم کارکردی یخچال مثل دمای درون محفظه یا میزان سر و صدای آن را چک کنید.

دیدگاهتان را بنویسید